Ptoz Nedir?

Ptoz (pitoz okunur), üst göz kapağının normal pozisyonunun altına düşmesidir. Kapağı kaldıran levatör kası veya bu kası yönlendiren sinirin yetersiz çalışması sonucu oluşur. Tek taraflı veya iki taraflı olabilir.

Şiddete göre sınıflandırma: hafif ptoz (1–2 mm düşüklük), orta ptoz (3 mm), şiddetli ptoz (4 mm ve üzeri veya göz bebeğini kapatan). Şiddet derecesi tedavi yöntemini belirleyen temel faktörlerden biridir.

Nedenleri ve Türleri

Doğuştan (konjenital) ptoz

Levatör kasının gelişim bozukluğundan kaynaklanır. Doğumdan itibaren bir veya iki göz kapağında düşüklük mevcuttur. Şiddetli vakalarda görme gelişimini olumsuz etkileyerek tembellik gözü (ambliyopi) riskine yol açabilir.

Yaşa bağlı (involusyonel/aponevrotik) ptoz

En sık görülen ptoz tipidir. Levatör kasının tendonu (aponevrozu) yaşlanmayla zayıflar veya gevşer. Kademeli olarak ilerler; genellikle 40 yaş sonrası başlar. Uzun süreli kontakt lens kullanımı veya göz içi ameliyat geçmişi riski artırabilir.

Diğer nedenler

• Nörojenik ptoz: Üçüncü kranial sinir felci veya Horner sendromu gibi sinir hasarına bağlı durumlar.
• Miyojenik ptoz: Miyastenia gravis gibi nöromüsküler hastalıklarda görülür; gün içinde dalgalanma gösterir.
• Mekanik ptoz: Kapak üzerindeki kitle, şişlik veya skar dokusu nedeniyle kapağın ağırlaşıp düşmesi.
• Travmatik ptoz: Göz kapağına yönelik darbe veya cerrahi sonrası oluşan hasar.

Ptoz mu, cilt sarkması mı?

Bu iki durum sıklıkla karıştırılır; ancak farklı mekanizmaları ve tedavileri vardır:

Belirtiler

• Bir veya iki göz kapağının düşük görünmesi
• Görüş alanında daralma (özellikle yukarı bakışta)
• Başı arkaya atma veya kaş kaldırma alışkanlığı (telafi mekanizması)
• Çene yukarı pozisyonu (özellikle çocuklarda)
• Göz yorgunluğu ve baş ağrısı
• Asimetrik göz açıklığı
• Çocuklarda görme gelişimi sorunları (ambliyopi riski)

Tanı

Ptoz tanısı ayrıntılı klinik muayene ile konur. Muayenede aşağıdaki adımlar uygulanır:

1. MRD1 ölçümü: Işık refleksinden üst kapak kenarına mesafe ölçülerek düşüklük derecesi belirlenir.
2. Levatör fonksiyonu: Kasın hareket kapasitesi milimetre olarak ölçülür. Bu değer cerrahi teknik seçimini doğrudan etkiler.
3. Kaş pozisyonu: Kaşın telafi edici kaldırılıp kaldırılmadığı değerlendirilir.
4. Fenilefrin testi: İlaçlı göz damlası ile Müller kasının yanıtı ölçülür; cerrahi planı yönlendirir.
5. Kuru göz değerlendirmesi: Ameliyat sonrası kuru göz riskini belirlemek için gözyaşı fonksiyonu incelenir.
6. Görme ve refraksiyon: Tam göz muayenesi ile görme durumu ve eşlik eden göz hastalıkları araştırılır.
7. Fotoğraf dokümantasyonu: Standart pozisyonlarda ameliyat öncesi kayıt alınır.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi yaklaşımı ptozun nedenine, şiddetine ve levatör kas fonksiyonuna göre belirlenir.

Levatör ilerletme (aponevrotik tamir)

En sık uygulanan cerrahi yöntemdir. Yaşa bağlı (aponevrotik) ptozda levatör kasının gevşeyen tendonu güçlendirilir. İyi levatör fonksiyonu olan (8 mm ve üzeri) hastalar için uygundur. Kesi üst kapak kıvrımına yapılır.

Levatör rezeksiyonu

Orta derecede levatör fonksiyonu olan hastalarda kasın bir kısmının çıkarılarak kısaltılmasıdır. Böylece kas daha etkili çalışır ve kapak yükseltilir.

Frontalis askı (sling) ameliyatı

Levatör fonksiyonunun çok zayıf olduğu (4 mm ve altı) vakalarda, özellikle şiddetli doğuştan ptozda uygulanır. Göz kapağı alın kasına (frontalis) bir askı materyali ile bağlanır. Böylece kaş kaldırma hareketiyle kapak açılır.

Cerrahi dışı seçenekler

Çok hafif ptozda veya cerrahiye uygun olmayan hastalarda göz kapağı kaldırıcı (kruç) kullanılabilir. Fenilefrin içeren göz damlaları geçici etki sağlayabilir; ancak bunlar kalıcı çözüm değildir.

İyileşme Süreci

Ptoz cerrahisi sonrası iyileşme süreci uygulanan tekniğe göre değişir. Genel zaman çizelgesi:

İlgili Tedaviler